على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1179
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
چنبل ( conbol ) ا . پ . گدا و گدائىكننده و بلغت مردم گيلان چگلك . چنبلول ( canbalul ) ا . پ . بادپيچ . چنبلى ( conboli ) ا . پ . احتياج و درويشى و گدائى . چنبور ( canbur ) و ( conbur ) ا . پ . پالهنگ و طنابى كه بر گوشهء لگام اسب و افسار شتر بندند . چنبه ( conbe ) و ( canbe ) ا . پ . چوب گنده و چوب گندهاى كه در پس در اندازند . و كدين و چوب دستى شتربانان و جز آنان . و چوب خوشهء انگور بر تاك چسبيده . و مردم ناهموار و درشت و گردنكش . چنبيدن ( conbidan ) ف ل م . پ . جستخيز كردن و جستن و جهيدن . و گريختن و فرار كردن . چنپا ( canp ) ا . پ . - مأخوذ از هندى . گلى زرد و خوشبو شبيه بزنبق سفيد . و ياس چنپا : نوعى از ياس سفيد و بسيار معطر و از اشجار گرم سيرى . و برنج چنپا : نوعى از برنج اعلا كه در فارس زراعت كنند . چنپى ( canpi ) ا . پ . گل چنپا . چنچله ( cancale ) و چنچولى ( canculi ) ا . پ . بادپيچ و چنبلول و ريسمانى دولا كه از شاخ درخت و جاهاى بلند آويزان كنند و در آن نشسته آيند و روند نمايند . چنخ ( cenx ) ص . پ . كسى كه پيوسته آب از چشمش رود و بدان سبب مژگانش ريخته باشد . چند ( cand ) م ف . پ . آن قد و اين قدر . و بسيار . و بعضى و كم و اندك و اندكى و مقدار . و كلمهء استفهام بمعنى آيا چه قدر . و آيا چه مقدار و چه اندازه و آيا چه عدد و آيا تا كى و آيا كجا و آيا چه مدت و آيا چه زمان . و چون صفت باشد مقدار نامعين و نامعلوم و مكرر . و عدد مجهول از سه تا نه . و چند بار : دو سه دفعه و مكررا و پيش ازين . و چند تن : دو سه نفر . و چند دفعه : دو سه دفعه و مكررا . و چند روز : و يا چند روزه و يا چند روزى : دو سه روز و روزهاى مكرر و متوالى . و چند سال : چه مقدار از سال . و چند ساله : سالهاى متوالى . و چند نفر : دو سه نفر و عدهء نامعينى از اشخاص . و به چند : به چه قدر . تنى چند : دو سه تن . و هر چند و يا هر چند كه : يعنى اگرچه و با وجود آن و با وجودى كه و بههرحال و ليكن و بسيار و هر قدر . چندا ( cand ) پ . كلمهء موصول يعنى چقدر و چه مقدار و چه اندازه . چندا ( cand ) ا . پ . باج و خراج . چندال ( cand l ) ا . پ . كناس و جاروب كش و پاسبان . چندان ( cand n ) م ف . پ . بسيار و فراوان و بسى و زياد و بىشمار و افزون و آنقدر و چقدر و هر قدر و هرچه و اينقدر و قدرى و بعضى و مقدار نامعين و نامعلوم و به آن طريق و چون كلمهء استفهام باشد بمعنى آيا تا كى و تا چند و تا چه وقت . و صد چندان : يك صد برابر . و چندانچه : با وجود آنكه . و چندانكه : بقدرى كه و ما دامى كه و بنابراين و اگرچه . چندان ( cand n ) ا . پ . چوب صندل . و ا خ . نام شهرى بزرگ در چين . چندانى ( cand ni ) م ف . پ . آنقدرى . چنداول ( cand vol ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - ساقهء فوج و فوجى كه جهة حفاظت از پس لشكر مىآيد بر خلاف هراول و پساهنگ نيز گويند . چندر ( condor ) ا . پ . چغندر . چندفند ( cand - fand ) ا . پ . ترس و بيم و خوف و هراس و نهيب . چندگاه ( cand - g h ) م ف . پ . چند زمان و مدتى و مدت قليل . چندل ( candal ) ا . پ . صندل . چند مرده ( cand - marde ) ص . پ . قائممقام چند مرد . و چند مرده حلاجى : در مقام لافزنى و خودستائى كسى گويند به بينيم چند مرده حلاجى يعنى از عهدهء كار بر مىآئى و يا نمىآئى . چندن ( candan ) ا . پ . صندل . چنده ( cande ) م ف . پ . چند و بعضى و قدرى و مقدار نامعين و غير معلوم . چندى ( candi ) م ف . پ . هر مقدار نامعين و نامعلوم . و بعضى و قدرى و مدتى . و بعد چندى : پس از مدتى و پس از زمانى . چندين ( candin ) م ف . پ . اينقدر و همهء اينها و چون اينها و بسيار . و چون بطور استفهام استعمال شود بمعنى آيا چند . چنغوب ( canqub ) و چنغوت ( canqut ) ا . پ . پشم و يا پنبهاى كه در نهالى و لحاف و بالش و جز آن كنند و حشو نيز گويند . چنك ( conak ) ا . پ . منقار مرغان . چنگ ( cang ) ا . پ . چيز خميده و منحنى و قلاب . و قلاب و كجكى كه بدان فيل رانند . و پنجه و انگشتان مردمان و مرغان و ديگر جانوران . و چنگال . و يك نوعسازى - و نگارخانهء مانى و ارتنگ . و مردم شل كه دست و پاى وى از كار باز مانده باشد . و چنگ در ناى نهادن : دست بگلو گذاشتن و فشردن گلو . و چنگ زدن : با انگشتان چيزى را ربودن . و خراش دادن